Basitleştirilmiş tedarik zinciri
Basitleştirilmiş tedarik zinciri / Franchise sistemlerinde en verimli yol, gereksiz aracılar olmaksızın basitleştirilmiş bir tedarik zinciridir.
Perşembe
11.11.2021
Franchise sistemi büyük markalar yaratan, içindekilere birçok avantaj sağlayan, ama bir o kadar da zor yürütülen, girift dengeler üzerine oturan bir ilişkidir. İlişkinin temeli karşılıklı yarar sağlamaya dayanır.
 

İyi uygulandığında çok yarar sağlayan bir iştir franchise. Ama bilinçsiz uygulandığında veya kötüye kullanıldığında zarar ettirir. Marka yönetmek dükkan yönetmeye benzemez, herkes beceremez. Her iyi perakendeci iyi franchise veren olamaz, zaten birçoğu denemez bile.

Asimetrik anlaşmanın dört tarafı

Franchise ilişkisi, tarafların hak ve yükümlülüklerini detaylı şekilde tanımlayan bir anlaşma ile başlar. Anlaşmaya iki taraf imza atar. Franchise veren, markasını, bilgisini, sistemini ortaya koyar. Franchise alan parasını, emeğini, zamanını işine bağlar. İkisi aralarında anlaşır, birlikte hareket etmeye karar verirler. Ama bunlar sadece imza atan taraflardır. Anlaşmaya imza atmayan ama onay veren iki taraf daha var.

Franchise anlaşmaları genelde “asimetrik”tir, franchise alanı koruyan maddeler çoğunluktadır. Birçoğunun örnek aldığı Amerikalıların anlaşmaları da öyledir. Sadece şekle bakan “franchise işinde adet böyle” diye düşünür. Oysa Amerika başta olmak üzere uzun geçmişe dayanan gelişmiş franchise sistemlerinde, anlaşmanın amacı öncelikle markayı korumaktır. Elbette kendini koruyup, alanları batıranlar orada da çıkar, ama bunu yapanların markası kaybolup gider. Bizde de bazı franchise verenler gücü eline geçirmişken kullanıyor, kendi kazancını garantiye alıp riski franchise alana yüklüyor. Bazıları ise para kazandırmayı ve dengeli paylaşmayı beceriyor. Markalarını geleceğe taşıyanlar ikinciler olacak, hızlı büyüyecek, kalıcı olacaklar.

Asimetrik anlaşmalarda franchise alanı korumak, dengeyi sağlamak franchise verenin becerisine ve basiretine kalıyor. Franchise işinde başarısız olanların eksikleri genelde aynı şeyler. Ya beceremediğinden veya umursamadığından, işi yapamayacak olana verir, yönetemez, destek vermez, alana zarar ettirirler. Bunu yaparken de ellerindeki asimetrik anlaşmaya güvenirler. UFRAD’ın dürüstlük ve açıklık ilkeleri, aslen taraflar arasındaki dengeyi sağlamaya yöneliktir. UFRAD üyeleri bu dengeyi gözeteceklerini taahhüt ediyorlar.

Franchise anlaşmalarının görünmeyen üçüncü tarafı tüketicilerdir. Alanla verenin aralarında yaptığı anlaşma, onun onaylamasına bağlıdır. Tüketicinin istediği bellidir: iyi ürün, iyi hizmet, ucuz fiyat, güvenilir marka. Tüketici herkese bir şans verir, dener, iyiyi ucuza alıyorsa devam eder. Tüketiciler bazen kandırılabilir, bazıları hep kandırılabilir, ama hepsi her zaman kandırılamaz. Asimetrik anlaşmada eğer franchise veren, alana “ben senin sırtına bineyim, sen de git tüketicinin sırtına bin” demişse, tüketici o mağazaya gelmez, satın almaz, o anlaşmayı bozar. Gerisi sancılı bir tasfiye sürecidir, ne kadar uzarsa o kadar hasar verir. Taraflar birbirlerine ve tedarikçilerine borç takar, zarar verir, kavga ederler. Anlaşarak ayrılmak bir yoldur. Sorun alandaysa, devreder, marka kurtulur, sorun verendeyse devreder kendi kurtulur. Devredemezse genelde kaybeden franchise alan olur. Bazen de alan vereni köşeye sıkıştırır, zararı sineye çekerek anlaşmayı feshe zorlar. Her durumda satış ve kar yoksa iş biter, taraflar ayrılır.

Franchise anlaşmalarının görünmeyen dördüncü tarafı tedarikçilerdir. Eğer anlaşmayı onaylamazlarsa o iş yürümez. Franchise zincirlerinin tedarikçileri özeldir, herkes tedarikçi olamaz. Zincirler de bir anlamda tüketici olduklarından, iyi ürün, iyi hizmet, ucuz fiyat, güvenilir marka beklerler tedarikçilerinden. Zincirler bazen kandırılabilir, bazıları hep kandırılabilir, ama hepsi her zaman kandırılamaz. Zincir tedarikçisi işini bilir, güçlüdür, düzgün çalışır, birimden az, sürümden çok kazanır. Bu özelliklere sahip tedarikçiler, birlikte çalışacakları zincirleri dikkatli seçerler. Franchise anlaşmasına imza koymazlar ama ister istemez taraf olurlar. Onları her ne kadar franchise veren seçse de, paralarını aslında franchise alanların ödediğini bilirler. Anlaşma dengeli yürütüldüğü, taraflar para kazandığı sürece onlar da tam destek verir, kazan-kazan oyununa katılırlar. Dengeler bozulur, işler iyi yürütülemezse satışlar düşer, ödemeler aksar, canları sıkılır, anlaşmaya verdikleri onaylarını çekerler. Güven kaybolur, fiyat yükselir, vade kısalır, destek azalır. İyi tedarikçilere sırtını dayayamayan franchise sistemi gelişemez, büyüyemez, kazanamaz.

Tedarikçi nasıl olmalı?

Tedarikçiler franchise sisteminin ayrılmaz parçasıdır. Zincirler iyi tedarikçilerle çalışmak isterler. İyi tedarikçiler zincir kurmak isterler. Sıklıkla da franchise verenler tedarikçi olmak isterler. Üretimden gelip zincir kuranların bunu yapması doğaldır, ama perakendeden gelip zincirleşenler pek başarılı olamazlar. İşi bilenler ve becerenler elbette var, ama üreticilik, toptancılık ve perakendecilik çok farklı işler. Girişimcinin bilgisinin, iş yapma tarzının ve kaynaklarının yapacağı işe uygun olması gerekir. Ölçek ekonomisi gereği, küçük boyutlu üretim karlı olamaz, kendine bağlı birkaç şubeye satış yapmak yetmez, binlerce noktaya satan tedarikçilerle rekabet edemez. Asimetrik anlaşmaya dayanarak kendi zincirine pahalı girdi sağlamak ise hiç kabul edilemez. Bunun için genelde kalite gerekçesi öne sürülür ama inandırıcı değildir, çünkü kendisi hata yaparsa örtbas eder, engel olamaz. Dünyada binlerce, on binlerce franchise vermiş zincirlerin üretime girmemeleri, tedarikçi olmamaları, iyi tedarikçilere kendilerine özel üretim yaptırmaları tesadüf değil. İşin doğrusu bu.

Franchise zinciri yönetmek, aslında ilişki yönetmektir. Franchise alanlarla, tüketicilerle, tedarikçilerle, yani anlaşmanın görünen ve görünmeyen taraflarıyla ilişkiyi iyi yöneten başarılı olur. Güçlü tedarikçilerin franchise zincirlerine çok katkıları olur.


Franchise Danışmanı

EN ÇOK OKUNANLAR

Ayağa kalk ve yoluna devam et! /01.07.2023

Sylvester Stallone’nin hayatı, çoğumuzun detaylarını pek bilmediği zorluklarla dolu ilginç bir hikâyeye sahip. Yaşadıkları ve hayat mücadelesi, Rocky filmleri gibi oldukça da ilham verici.

Türk dünyasını birleştiren marka: ‘Made in Turan’ Bakü'de tanıtıldı. /09.05.2024

Azerbaycan’ın başkenti Bakü, Türk Devletleri Ekonomi Forumuna 2024’e ev sahipliği yaptı. Türk dünyasını birleştiren marka “Made in Turan” forum da tanıtıldı. 2-3 Mayıs tarihlerinde düzenlenen zirvede Türk devletleri ülkeleri arasındaki ticari işbirlikleri konuşuldu. Ayrıca, Türk dünyasından ülkelere ait markalarının uluslararası pazarlara entegre olmaları üzerine çalışıldı.

Sürdürülebilirlik Yönetimi Kurumsal Başarıyı Nasıl Etkiler? /16.05.2024

Son yılların en çok konuşulan kavramlarından birisi olan "sürdürülebilirlik", İş yapış stilleri başta olmak üzere tüm sektörlerde büyük dönüşümlerin tetikleyicisi durumuna gelmiş durumda.

Cleopatra Ink ile Amerika'da Franchise Yatırımı Yaparak Oturum Alma Fırsatı! /28.04.2024

Amerika'da yatırım yaparak oturum almak, birçok girişimcinin hayali. Bu hedefe ulaşmanın bir yolu da Cleopatra Ink Franchise ile mümkün. Cleopatra Ink, dövme sanatında uluslararası bir çığır açarak dünya çapında tanınmış bir marka haline geldi. Şimdi, Amerika'da yatırım yapmak ve oturum alma fırsatları sunarak, franchise girişimcilerine kapılarını açıyor.

İyi Bir Franchise Sözleşmesi Nasıl Yazılır? /29.03.2024

Bu makalede her iyi franchise sözleşmesinin kapsaması gereken 12 temel konu başlığı bulunmaktadır ve bunların neler olduğuna gelin yazının devamında beraber bakalım.